Uzun bir eseri parça parça çevirirken bütünlük nasıl korunur?

Bir romanı tek oturuşta çevirmezsiniz. Pazartesi beş bin kelime, salı beş bin, perşembe beş bin daha. Tuhaf olan şu: aynı oturumda birinci paragraftan ikinciye geçerken metin dağılmaz, ama ertesi gün devam ettiğinizde dağılabilir. Sebebi basit ve teknik.

Aynı oturumda bütünlük neden bozulmuyor?

edipversa çeviriye başlamadan önce metnin bütününü okur ve bir okumaçıkarır: eserin tonu, anlatıcının sesi, kadrosu, unvanların çevrilip çevrilmeyeceği, karakterlerin birbirine nasıl hitap ettiği. Sonra her sayfa aynı okumayla çevrilir. Onuncu sayfa, birinci sayfayla aynı eseri okumuş sayılır; aralarında kopukluk bu yüzden olmaz.

Ertesi gün metnin devamını yapıştırdığınızda ise sistem eseri sıfırdan okur. Yeni bir okuma çıkar ve çoğu zaman biraz başka bir okumadır: dünkü "ölçülü ve ironik" ton bugün "sivri ve alaycı" olur. Kopukluk buradan doğar. Çevirmen değişmemiştir, okuması değişmiştir.

Eser dosyası ne yapar?

Eser dosyası, birinci oturumun okumasını saklar ve ikinci oturuma geri verir. İkinci gün eser yeniden okunmaz; kaldığı yerden devam edilir. Taşınan şey bir sözcük listesi değil, eserin nasıl anlaşıldığıdır:

• Eserin tonu ve anlatıcının sesi.
• Kadro: kimin kim olduğu.
• Unvan kuralı: unvanlar özgün mü kalacak, Türkçeleşecek mi.
• Hitap sözleşmesi: karakterler birbirine nasıl hitap ediyor.
• Akrabalık: kim kimin nesi. Bu bir üslup tercihi değil, olgudur.
• Özel adlar ve yer adları. Bir kişi ertesi gün başka bir adla anılamaz; bu da bir çeviri kararı değil, kimlik meselesidir.
• Anlatı kipi ve diyalog dizgisi. Anlatının hangi geçmiş zaman kipinde aktığı ve diyalogların tırnakla mı konuşma çizgisiyle mi dizildiği. Yeni parça kipten saparsa sayfa edebî gözden geçirmeye gönderilir; hitap kayarsa çeviri notu olarak size gösterilir.

Bir de görünmeyen bir ayrıntı: yeni oturumun ilk cümlesi, önceki oturumun son cümlesini görür. Böylece iki günün birleştiği yer dikiş gibi durmaz.

Terimler bilerek taşınmaz

Bir sözcüğün karşılığını eser boyunca sabitlemek kolay olurdu; yapmıyoruz. Sebebi şu: terim, bağlama bağlı bir çeviri kararıdır. Bir sözcüğü ilk oturumda seçilen karşılığa kilitlemek, o seçim isabetliyse bir şey kazandırmaz; isabetsizse eseri baştan sona aynı yanlışla doldurur. Tutarlı bir yanlış, tutarsızlıktan daha kötüdür.

Onun yerine çeviri, her oturumda kararını yeniden verir, ama aynı okumayla verir. Tutarlılık sözlükten değil, eseri aynı biçimde anlamaktan gelir. Bağıran bir anne ile iğneleyen bir baba aynı fiili almak zorunda değildir; ikisinin de aynı romandan çıkması gerekir.

Arada çevirdiğiniz başka metinler karışır mı?

Karışmaz, çünkü hiçbir metin kendiliğinden bir esere bağlanmaz. Varsayılan her zaman serbest çeviridir. Arada çevirdiğiniz bir paragraf, bir cümle, bir deneme metni hiçbir eseri etkilemez.

Sistemin size bir öneri götürmesi için dört şartın hepsi birden sağlanır:

• Metin yüz kelimenin üstünde olacak. Bu eşiğin altındaki bir metin için hiçbir bant çıkmaz, hiçbir soru sorulmaz.
• Metnin özel adlarıyla eserin adları arasında en az üç ortak ad bulunacak.
• Yalnız bir eser aday çıkacak. İki eseriniz de aynı metne yakın görünüyorsa sistem hiçbirini önermez: benzer iki eser arasında tahmin yürütmek, yanlış esere yazmaktan daha kötüdür.
• Ve siz onaylayacaksınız. Onaysız bağlanma yoktur.

Bu eşleştirme dil modeliyle değil, adların karşılaştırılmasıyla yapılır: hızlıdır, ücretsizdir ve metniniz bu iş için hiçbir yere gönderilmez.

Yanlış bağladıysanız geri alınır

Her parçanın esere eklediği şeyler ayrı tutulur. Bir parçayı eserden çıkardığınızda yalnız onun getirdikleri düşer; öncekiler olduğu gibi kalır. Çeviriniz silinmez, yalnız eser dosyası temizlenir.

Neyi vadetmiyoruz

Eser dosyası, önceki oturumun okumasını taşır; kusursuz bir çeviri vadetmez. Edebî çeviride tek doğru yoktur. Bu dosya, bir eseri günlere bölmenin bedelini ortadan kaldırmak için var: ertesi gün devam ederken sistemin eseri hiç okumamış gibi davranmamasını sağlar. Çevirinin niteliği ayrı bir iştir ve üzerinde ayrıca çalışıyoruz.

Metniniz sunucuda tutulmaz

Eser dosyasında ne kaynak metniniz ne de çeviriniz saklanır. Saklananlar yalnızca eserin okuması, ad listeleri, özel ad kümesi, iki oturumu birbirine bağlayan son birkaç cümle ve sayaçlardır.

• Saklama süresi 30 günü geçmez ve her yeni parçada bu süre yeniden başlar. Bir esere otuz gün dokunmazsanız dosya silinir; silinmeden önce listede uyarı görürsünüz.
• Eseri dilediğiniz an silebilirsiniz. Silme gerçek silmedir, işaretleme değil.
• Eser dosyaları eğitim havuzuna bağlanmaz. Metinleriniz yapay zekâ eğitiminde kullanılmaz.

Kimler kullanabilir?

Eser dosyası Pro aboneliğine dâhildir. Ayda beş eseraçabilirsiniz ve bu hak her takvim ayının başında yenilenir. Hak yalnız yeni bir eser açarken düşer: bir eserin ikinci, üçüncü, onuncu parçası hak harcamaz. Hakkınız dolduğunda çeviriniz durmaz, yalnız yeni eser açamazsınız.